Nederland heeft de ambitie om vóór 2030 zo’n 35 Terrawatt-uur aan groene energie op te wekken maar ontwikkelaars voor dit soort projecten ervaren steeds vaker weerstand. De 4.000 kunstgrasvelden in ons landen kunnen mogelijk een oplossing bieden.
Als de duurzaamheidsambities van vóór 2022 u nog onvoldoende motiveerden, dan zou het de Russische inval in de Oekraïne en de daaropvolgende sancties moeten zijn om nu definitief te besluiten om de gaskraan voorgoed te sluiten. Maar dat is eenvoudiger gezegd dan geregeld want de bouw van de infrastructuur die duurzame alternatieven moet gaan bieden, ondervindt steeds vaker weerstand bij omwonenden. “Burgers verzetten zich hevig tegen de bijkomende horizonvervuiling of het verlies van vruchtbare landbouwgrond,” stelt Dennis ten Barge van energieconsulent Aendless. Teun Wouters van Finovi vult aan door te wijzen op nog een ander probleem. “Het energienetwerk heeft ook steeds meer moeite om de grote hoeveelheid elders benodigde energie via het overbelaste netwerk te transporteren.”
Eerste veld geactiveerd
(Kunstgras) sportvelden bieden veel meer dan een sportondergrond alleen. Elders in deze editie leest u hoe Gerben van Hardeveld van NOC*NSF ervoor pleit om functies van (kunstgras) sportvelden juist te stapelen. Zowel Finovi als Aendless hebben een oplossing om energie te generen uit kunstgras. Beiden hebben dit najaar de techniek onder hun eerste full-size voetbalveld geactiveerd. Aendless werkt daarbij samen met Antea Sport. “Met deze toepassing kennen we een schitterende extra functie aan een sportveld toe zonder dat de gebruikers daar iets van merken. Sterker nog: dankzij deze oplossing koelt het veld ’s zomers af waardoor het voor de sporters zelfs plezieriger wordt om op te spelen,” zo verklaart Gosewin Bos van Antea Sport hun betrokkenheid. “Antea Sport is goed in alles wat zich op of onder het veld plaatsvindt. Inclusief de juiste sporttechnische eigenschappen. Aendless is juist goed in de warmte brengen daar waar het nodig is.” Finovi leunt voor haar oplossing doorgaans op de lichtgewicht fundering van SuperSub SportSystems maar heeft inmiddels ook haar eigen fundatie uitgewerkt.
Het lange wachten had een opmerkelijke reden. “Praktijk- en labtesten tonen aan dat een collectorveld op jaarbasis een hoeveelheid energie kan opleveren dat vergelijkbaar is met circa 200.000 kuub aardgas. De uitdaging zit ‘m echter in het vinden van afnemers,” stelt Wouters. Sinds hun installaties in Amstelveen en Eindhoven hebben ze de techniek doorontwikkeld. “Zodra je vol-‘gas’ gaat draaien en voor het echie aansluit op afnemers dan ga je tegen kinderziektes aanlopen. Die hebben we er nu uitgehaald.” Zo’n kunstgrasveld is een ideale bron van energie om bijvoorbeeld zwembaden en sportcampussen te verwarmen. Die combinatie is echter vrij uniek. Het werkt ook als alternatief voor gas voor het verwarmen van vastgoed maar volgens Dennis ten Barge hangt het aantal wooneenheden dat kan worden verwarmd sterk af het soort woning en de mate van isolatie van het pand. Hij schemert met cijfers van zo’n 200 woningen tot wel 800 appartementen. “Het liefst wil je de overeenkomst voor de afname sluiten met één partij die namens de woningeigenaren optreedt. Anders wordt het te complex.” Wat dat betreft komt de activering van de velden in zowel Gouda als Zaanstad op een zeer geschikt moment. “Vanaf 1 januari zijn gemeenten verplicht om per wijk aan te geven hoe ze van het gas af gaan, per wanneer en met welke bron,” voegt hij eraan toe. Zowel Ten Barge als Wouters verwacht nog voor december een beeld te hebben van de effectiviteit van hun oplossing in respectievelijk Gouda en Zaanstad. Op basis van die gegevens zouden gemeenten dan een reëel voorstel kunnen uitwerken waarbij kunstgrasvelden een bron worden om vastgoed te verwarmen.
Eerlijker vergelijken
Mario Netten van Sport Gouda hoorde in 2021 over de concepten en zag het al helemaal voor zich. “We hebben toen contact gezocht met projectontwikkelaars die in de buurt van de diverse Goudse sportverenigingen een woonwijk gaan bouwen. Helaas bleek dat zij hun voorbereidingen toen al hadden afgerond.” Hij concludeert dat, wil zo’n veld echt een rol kunnen spelen in het verduurzamen van vastgoed, zeker rondom nieuwbouwprojecten, de partijen al in een heel vroeg stadium samen om de tafel moeten. Teun Wouters merkt op dat gemeenten daarbij anders moeten denken. “Vaak hoor ik dat men van het gas af wil om, vervolgens, de kosten van zo’n collectorveld te vergelijken met die voor gas. Dat is niet eerlijk want gas is spotgoedkoop en heeft per kuub het hoogste rendement. Als je het echt wilt vergelijken als alternatief voor gas, dan zul je de kosten moeten vergelijken met, bijvoorbeeld, elektrisch aangedreven systemen.” Wouters zou ook graag zien dat gemeenten de projectontwikkelaars stimuleert de oplossing te omarmen door de uitgangspunten waarop een bepaald project gebouwd mag worden, heel goed te definiëren. “Er moet dan voorgeschreven worden dat men een bepaalde COP of energie in de wijk wil bereiken. Anders kiest zo’n projectontwikkelaar
[pms-restrict subscription_plans=”1946, 4891″]
voor de gemakkelijke en goedkoopste oplossing omdat die alleen maar bezig is met het hoogste rendement op zijn project.”
Schaalbare techniek
Terug naar Mario Netten van Sport Gouda. Ondanks het gebrek aan een externe afnemer, besloot hij toch, in overleg met de vereniging, om in de techniek te investeren. “Het veld van SV Donk moest gerenoveerd worden. Daarnaast had de vereniging de wens om de kantine te verduurzamen.” Volgens hem leent deze kantine zich bij uitstek voor de gekozen oplossing. “Het is een relatief jong pand dat goed geïsoleerd is. De berekeningen laten zien dat er een hoog rendement valt te behalen.” Samen met Aendless en Antea Sport werd besloten om voorlopig slechts een deel van de techniek te activeren. “We benutten nu zo’n 250m2 maar er is ook genoeg extra capaciteit die we kunnen benutten wanneer er in de toekomst uitbreiding nodig is bij de kleedkamers of het clubgebouw.” Het ledenbestand van SV Donk zit namelijk stevig in de lift. “Het is zeker mogelijk om eerste het leidingennet te laten leggen en pas later te investeren in een warmtepomp met voldoende capaciteit of andersom,” zo merkt Ten Barge op. “En dat 250m2 al voldoende zal zijn om een kantine en het douchewater van een zeer actieve club te verwarmen, bewijst dat zelfs een kunstgras trapveldje benut kan worden om vastgoed in de omgeving te verwarmen.”
Ondertussen houdt Mario Netten nog altijd hoop dat hij ook bedrijven op een nabijgelegen industrieterrein kan enthousiasmeren voor afname van de energie. “Dat zou ideaal zijn maar als het zo blijft als het is, dan kunnen we daar mee leven. Innoveren betekent dat er een, weliswaar gecalculeerd, risico is dat het niet uitpakt zoals verwacht.” Zelfs al zou het falen, dan is het volgens hem geen loze investering geweest. “Dan koppelen we de techniek onder het veld los van de warmte installatie en voeden we de installatie voor de kantine op een andere manier.” De kans dat het niet werkt, acht Dennis ten Barge echter vrijwel nihil. “Het systeem bestaat uit de bron, een buffer, een distributienet en een afgiftesysteem. Die laatste drie hebben zich allemaal al in de praktijk bewezen. Alleen de bron, het kunstgras, is nieuw. Maar daarvan is bekend dat ’s zomers de temperaturen van zo’n mat kunnen oplopen naar 80 graden Celsius. Dan heb ik er wel vertrouwen in dat ons systeem onder die mat, die warmte weet te onttrekken.”
Van zwembad naar warmtenet
Het veld dat Finovi heeft gebouwd in Zaanstad meet 8500m2. Dat wordt straks wel volledig benut. “Daarmee wordt het nieuwe zwembad volledig energieneutraal gebouwd en tevens het warmtenet gevoed. Deze wordt nu gevoed door een biomassacentrale die ’s zomers moeite heeft de stooklijn vast te houden vanwege de beperkte vraag naar energie in die periode,” zo legt Teun Wouters uit. De oplossing die zij hebben gerealiseerd is geschikt voor een hoge-, middel- en lage temperatuur net. Hij baalt er dan ook van dat warmtenetprojecten op veel plekken in ons land worden afgeschaald. “Als dat niet zo zou zijn, dan zouden dit soort oplossingen al veel sneller de norm zijn. Men is namelijk drastisch op zoek naar leveranciers die dat warmtenet kunnen voeden.” In dat geval had Nederland nog veel meer dan de 60% CO2-reductie vóór 2030 die het nu voor ogen heeft, kunnen realiseren. Wouters schat dat de reductie die wordt bereikt met het vervangen van 200.000 kuub gas, circa 3.500 ton minder CO2 in 10 jaar oplevert. Hij hoopt dat er wetgeving komt om de initiatieven toch in een duurzame richting te sturen. “De huidige warmtewet heeft teveel een blokkerende werking.” Tevens wil hij een misverstand wegnemen. “Zo’n veld levert geen warmte maar een temperatuurbereik. Dat bereik maal de hoeveelheid vloeistof die door de slangen gaat, is de energie. Vervolgens heb je een warmtepomp nodig om die energie op de temperatuur te krijgen die men zoekt.” Volgens Dennis ten Barge ligt het bereik van het Aendless systeem tussen de 5 en 25 graden. Zij pompen dat naar de bodem waar het water standaard 12 graden is. “Via een warmte afgiftesysteem wordt het dan weer opgewerkt naar de 35 tot 40 graden die nodig is voor vloerverwarming of de 60 graden Celsius die de wet verplicht voor tapwater.”
Op de dag van de activering van het veld in Gouda, werd bekend dat het aantal airconditioners in Nederland fors aan het stijgen is. Daarmee stijgt ook de vraag naar elektriciteit. “Het mooie aan deze oplossing is dat het ook een duurzaam alternatief voor airconditioners kan bieden,” bezweert Dennis ten Barge. De terugverdientijd in een investering in een kunstgrasoplossing dat ook energie levert, zou dan wel eens fors verder verkort kunnen worden.
Wie doorgaans moeite heeft om een mooi geschenk voor de feestdagen te vinden, moet zich maar eens in deze technieken verdiepen. Vanaf medio november is duidelijk hoeveel besparing het in zowel baar geld als CO2-uitstoot kan opleveren. Dat kan zowel voor de aankomende feestdagen als op de langere termijn een mooi resultaat leveren.
Twee verschillende systemen
Finovi en Aendless gebruiken elk hun eigen techniek. Finovi legt haar buizen in speciale tegels die op een fundering van schuimbeton liggen. Een vloeistof in die buizen, die contact maken met de backing van de kunstgrasmat, onttrekt de warmte uit die mat en voert die naar een warmtepomp. Daar wordt de warmte verder opgewerkt voordat deze wordt afgezet.
De buizen van Aendless liggen in de lavalaag die onder een kunstgrasveld ligt. Zij gebruiken bodemwater om de warmte te absorberen en naar een warmte-koude opslag in de bodem te voeren. Vanaf daar kan het later in het jaar benut worden. Hun techniek vereist een balans tussen de warmte die de bodem wordt ingebracht en daaraan wordt onttrokken. Die balans moet uiteindelijk nul blijven. [/pms-restrict]