De afdeling Sport van de gemeente Den Haag werkt sinds twee jaar met data die het heeft verzameld met behulp van verschillende stresstesten. Die kennis die daaruit is gedestilleerd stelde hen in staat een kunstgrasveld voor een groot deel te laten financieren door de afdeling Riolering.
Het uitvoeren van stresstesten is sinds de presentatie van het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie (DPRA) in 2018, een verplichting. Alle overheden zoals gemeenten, provincies, waterschappen en het Rijk dienen om de zes jaar een klimaatstresstest uit te voeren voor de thema’s wateroverlast, hitte, droogte en overstroming. Op initiatief van Klaas Wapstra liet de gemeente Den Haag zo’n test aanvankelijk op één sportpark los. “We deden het vooral als een soort proef om te zien wat voor kennis daar uit voort zou kunnen komen. Ook hoopte we een beter idee te krijgen van hoe en welke informatie we in de toekomst op welke wijze zouden kunnen benutten.” Wapstra was destijds als ingenieur en civiel engineer verantwoordelijk voor sportvelden op sportparken. De stresstest legde duidelijk de kwetsbaarheden en kansen van het betreffende sportpark bloot. “Het maakte ons op de afdeling Sport allemaal enthousiast.” Daarop werd besloten om een dergelijke test voor alle sportparken binnen de gemeente uit te voeren.
Intern verkopen
Hoewel de afdeling daarna over een schat aan kennis beschikte, was er een via-via contact met een beleidsmedewerker Water voor nodig om tot een concreet project te komen. “Net als in veel andere gemeenten kampt ook onze Dienst Stadsbeheer met de uitdaging om hun opgave om zoveel mogelijk water af te koppelen, in te vullen. Vandaar dat ik eens met hen ben gaan praten om te kijken of we daarin zouden kunnen samenwerken.” Terugkijkend op die aanloop stelt Wapstra dat het vooral een kwestie was van het idee van een toegevoegde waarde van een sportpark, intern te verkopen. “Ik zat toen al wel in het multidisciplinaire team Klimaatadaptatie van de gemeente maar iedereen was toch nog echt voor zichzelf bezig.
“Het heeft ons geholpen dat we met de eerste stresstest konden aantonen welke data we bezaten en hoe we dat zouden kunnen inzetten”
Daarnaast bestond dat team vooral uit beleidsmakers terwijl wij juist uitvoerend bezig zijn. Elke afdeling zat op een eiland waardoor ik echt moest lobbyen. Het heeft ons geholpen dat we met de eerste stresstest konden aantonen welke data we bezaten en hoe we dat zouden kunnen inzetten. Daarna zijn we met een project gestart.” Dat project werd het sportpark De Ster in de wijk Moerwijk-Noord. “Die wijk is erg versteend en had bij piekbuien steeds meer moeite om dat water te bergen. Hoewel de locatie niet de meest geschikte locatie is, kwam het wel goed uit dat we daar een veld zouden gaan renoveren waarbij veel gegraven zou moeten gaan worden. Veel van de werkzaamheden die wij hadden gepland, moesten dus toch al worden uitgevoerd.” Daarentegen zou bij een succesvolle samenwerking met de afdeling Riolering, de omgeving van het sportpark veel werk en overlast kunnen worden bespaard.
Waterberging
Samen met HB Advies, dat eerder al de stresstest had uitgevoerd, werd een voorstel uitgewerkt. “Het gaat om een multisportveld voor voetbal en hockey dat op een waterberging is aangelegd. Omdat het oude kunstgrasveld en naastgelegen
grasveld al in een soort kuil lagen, ervaarde ze al regelmatig een waterprobleem. Bij piekbuien stroomde het water vanuit de omgeving naar de velden toe. Van dat gegeven is nu een soort beleid gemaakt,” stelt Frank Miedema van HB Advies. Onder het nieuwe kunstgras hockeyveld zijn nu 17 cm hoge kratjes geplaatst. Ernaast is ook nog eens een bufferkelder gebouwd. “Het hele systeem kan tussen de 1200 en 1400 m3 water bufferen.” (zie kader). Ook is de omgeving zo ingericht dat bij regenbuien het water naar de velden wordt geleid. Het verzamelde water wordt benut voor het beregenen van het gras en groen in de directe omgeving. Ook de drainage onder het grasveld is met de buffer gekoppeld waardoor overtollig water in die bodem daar ook weer naar terug vloeit.” Daarnaast helpt het nieuwe veld om de omgeving te verkoelen om zo mogelijke hittestress tegen te gaan. Water dat in de buffer zit wordt via de shock pad terug de atmosfeer in getranspireerd. Slecht techniek voorkomt dat de buffer overstroomt. “We hebben sensoren aangebracht die gekoppeld zijn aan de data van het KNMI. Mocht het zo zijn dat er een hevige regenbui aan komt, dan laten we het water uit de buffer via een overstort geleidelijk in een nabijgelegen stroompje lopen zodat we weer voldoende capaciteit hebben om het resultaat van die volgende regenbui op te vangen.”
Goed ontvangen
Het eindresultaat is goed ontvangen. “Historisch gezien ligt de nadruk bij de aanleg van sportvelden meer op functionaliteit dan op duurzaamheid. Dit nieuwe project wordt echter belicht door een kans met extra voordelen – de aanleg van een multiveld dat niet alleen lokale kinderen laat kennismaken met de sport, maar ook dient als waterbuffer bij hevige regenval en als koelmechanisme tijdens hete zomermaanden,” stelt Wapstra. Het project is nagenoeg geheel door de afdeling Riolering gefinancierd. “Zij hebben een vierkante meterprijs aan het project gehangen en wij hebben daar in onze keuzes rekening mee gehouden.” Voor de zekerheid keek een hydrograaf gedurende het hele project mee.
Naast een nieuw, multifunctioneel kunstgrasveld en verlaging van de kans op hittestress, is met deze aanpak ook voorkomen dat de wijde omgeving op de schop zou moeten voor rioleringswerkzaamheden. “Als er helemaal niets was gedaan, dan zou een eventuele schade
na hevige regenval in de wijde omgeving tot tientallen malen hoger hebben kunnen oplopen,” zo meent Frank Miedema. “Nu is dat voorkomen en op een manier die een overlast van opengebroken straten en bijkomende werkzaamheden voor de omwonenden heeft voorkomen. Voor hen is het leven gewoon doorgegaan. Maar zodra het dit najaar weer regenen, zullen zij beseffen hoeveel ze er op vooruit zijn gegaan.”
Uitdagende klus
Hoewel de plannen zorgvuldig waren uitgewerkt, was het bouwen van de velden een hele klus. “Omdat de kunstgrasmat rechsttreeks op de shock pad is gelegd moesten we de onderbouw zeer zorgvuldig uitwerken. Elke oneffenheid in die onderbouw zou anders zichtbaar zijn in die kunstgras toplaag,” stelt Arjan Knottnerus van aannemer AH Vrij die het project gestalte gaf. “Eerst is er een fundering van een laag puin gelegd. Daar bovenop kwam vervolgens een geotextiel en daarna de folie die de waterdichte buffer moet creëren. Vervolgens is de funderingslaag gebouwd waarmee de buffer hebben gecreëerd.” De kratjes die hiervoor gebruikt zijn moesten stuk voor stuk zorgvuldig worden geplaatst. “De minste of geringste afwijking op de lange, strekkende meters, had tot grote problemen kunnen gaan leiden.” Bovenop die laag is een speciale shock pad gelegd. “Die 23mm shock pad is van een soort steenwol en zuigt zelf, dankzij een capillaire werking, water uit de buffer op waarna dat via de shock pad verdampt en zo de omgeving koelt.”
Ondanks dat het de afdeling Sport was die de klant was, koos HB Advies ervoor de kosten te bundelen om het zo voor alle betrokkenen duidelijk te hebben waar het geld aan is besteed. “Het is belangrijk dat ook zo’n afdeling Riolering ziet en begrijpt wat de afzonderlijke aspecten zijn waarvoor moet worden betaald.”
Budget zeker beschikbaar
Miedema meent dat, wanneer sportvelden en hun potentie beter in kaart is gebracht, deze een grote rol kunnen spelen bij de grote uitdagingen waar Nederland en Nederlandse gemeenten momenteel voor staan. “Start met het in kaart brengen van problemen voordat je met de engineering start,” zo stipt hij aan. Terugkijkend op het project vermoedt Klaas Wapstra dat er eigenlijk, behalve bij de afdeling Riolering, ook elders voldoende potjes beschikbaar zijn. “Het is dat we er nu niet echt de tijd voor hadden gezien de korte tijd tussen het besluit om samen te werken en de start waarop met de renovatie van het kunstgrasveld moest worden begonnen. Maar ik weet dat de gemeente, maar ook de provincie en het Waterschap, allerlei initiatieven ondersteunen. Door zaken vooraf in kaart te brengen en plannen daar op uit te werken, zou men ook bij die instanties om fondsen kunnen vragen.”
Twee andere ontwikkelingen die het project bij De Ster nu voor hem en de afdeling Sport in gang hebben gezet, zijn zijn nieuwe functieomschrijving naar Specialist duurzame sportparken en de aanstelling van een Adviseur duurzaamheid op zijn afdeling.
De waterbuffering onder het kunstgrasveld op sportpark De Ster toont maar weer eens aan hoe groot de toegevoegde waarde van een sportveld kan zijn. Om dat goed te kunnen benutten is het wel zaak dat de gemeente en de vereniging hun knelpunten hebben geïnventariseerd en er bewust van zijn dat zij met dat veld veel meer kunnen doen of bieden dan het faciliteren van sport alleen.
