Het recyclen van hybridevelden, en het verfijnen van de recyclemethode, gebeurt al jaren. Tot dusver bleef dat onder de radar omdat het vooral stadionvelden betrof. Dat begint langzaam te veranderen en dus begint het thema steeds meer te leven.
Vrijwel de hele sportveldensector is het er over eens: hybridevelden kunnen, net als vol-kunstgrasmatten, volledig gerecycled worden. Belangrijk is wel dat iedereen z’n verantwoordelijkheid neemt. “Branchevereniging BSNC heeft deze voorwaarden en verschillende benodigde stappen hiervoor in diverse documenten opgenomen,” zo benadrukt André Wolbrink van Greenfields. Jan Vrij van AH Vrij vult aan: “het geruimde veld met z’n mix van zand en plastic is altijd een afvalstof en mag alleen door een erkende verwerker worden verwerkt. Recyclen kan goed maar kost geld”. Daarmee herhaalt hij de boodschap die ook kunstgrasrecyclers AGR en Re-Match al jaren, voor wat betreft de verwerking van deze productgroep, verkondig(d)en.
Het transport en overdragen van afval is in ons land aan strikte regels gebonden. Zo mag alleen een verwerker met een daarvoor bestemde locatie en vergunning het afval ontvangen, verwerken en, in het uiterste geval, storten. “Wij moeten als verwerker alles aanmelden bij het bevoegd gezag en die houdt streng toezicht.” Een eigen route volgen is voor hem dan ook géén oplossing.
“De Dtex en het basismateriaal van de vezels speelt daarbij een grote rol”
Hoeveelheid plastic
De hoeveelheid plastic in een hybrideveld kan enorm verschillen. “Er zijn drie vormen van hybridevelden en de hoeveelheid plastic die elk gebruikt, verschilt per oplossing,” stelt Jon Hesen van Tarkett Sports terwijl hij wijst op de geïnjecteerde, backinggebonden en bodemversterkende oplossingen. “De Dtex en het basismateriaal van de vezels speelt daarbij een grote rol.” Dtex is een eenheid die aangeeft hoeveel gram een garen van 10.000 meter lang weegt. Qua basismateriaal bieden de verschillende bedrijven die sportvelden met kunstgrasvezels injecteren, vezels van polyethyleen (PE) of polypropyleen (PP). Die laatste is slijtvaster. De bekende GrassMaster-velden bevatten volgens Hesen 660 gram PP-garen de vierkante meter en heeft dus een Dtex van 6.600. De meest recente WK-velden werden weer geïnjecteerd met vezels van PE. Eén van de betrokken partijen hield daarbij een Dtex aan van 12.000: 1.200 gram garen per vierkante meter. Volgens André Wolbrink bevat een backing gebonden hybrideveld zo’n 1.200 tot 1.500 gram aan plastic. “In ons geval is het 800 gram aan vezels (het poolgewicht) en 400 gram voor de backing.”
De leverancier die bodems versterkt door (plastic) vezels door de toplaag te mengen claimt hiervoor tussen de één en twee kg per vierkante meter aan te brengen. Dat brengt het gewicht voor een dergelijk hybride voetbalveld op tussen de 7.500 en 15.000 kg.
Onder meer FIFA onderzoekt of het mogelijk is dat volume plastic terug te brengen. Zo onderzoekt het in een speciaal testcentrum in de VS of het injecteren van kortere vezels soelaas biedt: van 20 cm lange vezels in de klassieke methode naar 12 cm lange vezels voor de WK-velden van 2026. “In het laatste geval gaat een veld ook minder lang mee,” waarschuwt Hesen. FIFA zal daar niet om malen: hun verantwoordelijkheid voor de WK-velden loopt slechts een paar weken.
Oplossing tegen mining
De vervanging van een hybrideveld brengt veel materiaal voort. “Een veld waarbij de vezels tot 18 centimeter diep waren geïnjecteerd zal tot op zo’n 20 cm afgegraven moeten worden. Dat levert al snel zo’n 2500 ton aan grond op die we moeten zuiveren,” zo rekent Jan Vrij voor. Bij een backinggebonden oplossing zal dat volume aanzienlijk minder zijn. “De machines die een veld verwijderen worden steeds beter,” stelt André Wolbrink. “Zo’n mat ligt nagenoeg aan de oppervlakte en bevat een zandlaag in de mat die slechts vier centimeter hoog is. Daar komt dan nog een dun laagje aarde onder de mat, bij.”
AH Vrij is een erkende verwerker en beschikt over een eigen grondbank waardoor deze de afgelopen jaren een ideale partner is geworden voor het verwerken van, en afzetten van de teruggewonnen stoffen uit ingenomen hybridevelden. “Dat verwerkingsproces is over de jaren heen, en wordt nog altijd, verder geperfectioneert,” bezweert Vrij. Vanuit duurzaamheidsgedachte wil Jorg Kuypers van Kuypers Graszoden de teruggewonnen grond wel hebben. “Ik verwacht dat dit voor kopers van onze graszoden steeds meer een thema gaat worden,” zo stelt de leverancier die zich steeds nadrukkelijker op de graszodenmarkt voor (betaald) voetbal beweegt. “Het zand terugnemen voorkomt ook dat we onze locaties gaan minen,” zo merkt hij op verwijzend naar het principe waarbij een delfstof wel wordt gewonnen maar niet wordt aangevuld. Momenteel vult hij de grond dat in de geoogste zoden wordt ‘meegeleverd’, aan met zand dat wordt gedolven elders in de omgeving. “Denk aan zand dat wordt afgegraven voor de bouw van een kunstgrasveld of bij werkzaamheden in de natuur.” Afhankelijk van de afstand die moet worden afgelegd, betaalt Kuypers daarvoor tussen de zes tot acht euro per kuub. Voor hem is het belangrijk dat de grond schoon is. De verwerkte grond komt met een AP04-verklaring wat aangeeft dat deze schoon is en weer mag worden benut. Grond met een AP04-verklaring mag echter nog enige vervuiling bevatten. Kuypers is daarom voorzichtig bij het terugnemen. “Ik heb de grond het liefst zo schoon mogelijk.”
Kostbaar proces
Het recyclen van een hybrideveld is echter, net als het recyclen van een vol-kunstgrasmat, kostbaar. “Het lastige voor de hele afval- en recyclingssector is dat de bedrijven eigenlijk allemaal op hele dure grond zitten,” zo verklaart Vrij. Veelal zitten bedrijven op industrieterreinen waar de prijs per vierkante meter hoog is. “Daarnaast is bepalend hoe schoon je het materiaal wilt hebben.” AH Vrij trommelt en zeeft het materiaal. “Afhankelijk van de vraag hoe schoon je de grond en vezels wilt hebben, kan dat meerdere keren gedaan worden.” Dat trommelen en zeven doet AH Vrij meestal zo snel mogelijk na aankomst om het dan nog eens te herhalen wanneer het materiaal een tijdje heeft gelegen. “Zeker voor backinggebonden hybridevelden werkt dat beter omdat het organisch materiaal dat zich om het plastic gewikkeld heeft, dan is afgestorven en nog beter los komt.”
Het probleem met sommige backinggebonden matten is echter dat deze, als gevolg van onderhoudswerkzaamheden tijdens het veldgebruik, dermate verzwakt is dat deze sneller uit elkaar valt. Dat wreekt zich vooral bij het optillen van de mat. Veel hangt daarbij weer af van de kwaliteit van de installatie.
Indien gewenst kan het plastic daarna gewassen worden. “Dat is echter een hele kostbare bewerking omdat dat heel veel water vergt dat wij ook weer moeten reinigen,” aldus Jan Vrij. “Het verwerken van een tot 18 centimeter diep geïnjecteerd hybrideveld kost, voor de vuist weg, zo’n 75 tot 80.000 euro kost. Dat is exclusief het transport naar onze locatie. Reken dus voor het gemak maar op een ton,” zo rekent hij voor. Het recyclen van een backinggebonden hybrideveld kost ongeveer de helft. “Het volume dat wij verwerken mag dan aanzienlijk minder zijn; het restmateriaal is hoger. Vanwege de stortkosten daarvoor blijven die kosten hoog.”
Verbranden enige optie
Met storten bezigt Vrij een lelijk woord. “Er is een overschot aan gerecycled plastic maar zolang producenten liever nieuwe plastic grondstoffen blijven kopen omdat dat goedkoper is, rest ons niets anders dan het uit zand gefilterde plastic, te verbranden,” zo stipt hij een issue aan dat binnen de hele recyclingssector leeft. Die teruggewonnen vezels zijn veelal van goede kwaliteit omdat ze nauwelijks zijn blootgesteld aan de invloeden van UV uit zonlicht doordat ze onder het gras zaten. “Het probleem zit ‘m er echter meer in dat er veel verschillende plasticsoorten worden gebruikt,” zo legt Hesen uit. De verschillende partijen die injecteren doen dat met vezels van polypropyleen of polyethyleen. Afvalverwerkers verdiepen zich doorgaans niet in de bron van het aangeboden afval. Keerzijde is wel dat zij de afzet van het teruggewonnen materiaal zo ook niet maximaliseren. “En als de vezels van een backinggebonden oplossing verankerd zijn met latex, dan loont het niet eens om dat scheiden.”
Toch werkt de sector hard aan verbeteringen. Eén daarvan is het gebruik van dezelfde plasticsoort voor vezels en backings maar ook het gebruik van biologisch afbreekbare materialen wordt onderzocht. Vezels zullen dan in de toekomst niet meer gescheiden hoeven te worden omdat deze, op termijn, vanzelf uiteenvalt in natuurlijke componenten.
“Het lastige voor de hele afval- en recyclingssector is dat de bedrijven tegenwoordig eigenlijk allemaal op hele dure grond zitten”
Ter plekke werken
Arjan Knottnerus, sinds vorig jaar werkzaam bij AH Vrij maar daarvoor lange tijd betrokken bij de bouw van hybridevelden, merkt op dat recyclen op locatie ook mogelijk is. Dat scheelt dan alvast in de aan- en afvoerkosten van het zand. “In Nieuwegein is dat een paar jaar geleden al eens gedaan. Daar is het schoongemaakte zand in de omgeving weer gebruikt.” Volgens Jon Hesen hoor je nauwelijks over deze oplossing omdat bij Betaald Voetbalorganisaties hier niet de tijd voor is. “Wij vervangen het veld van de Johan Cruyff Arena jaarlijks maar vanwege hun drukke planning moet dat zo snel mogelijk gebeuren.” Het verwijderen van dat veld vergt 12 uur. De totale verwerkingsduur van het materiaal wordt vooral bepaalt door de mogelijkheid om dat te doen onder ideale omstandigheden. Meestal is dat dus op de locatie van de verwerker.
Vanuit technisch oogpunt is een zorg omtrent het recyclen van hybridevelden overtrokken. Veel hangt af van het bedrag dat hiervoor gereserveerd moet worden. “Hybridevelden hebben wel als voordeel dat ze zo’n 30 jaar mee kunnen omdat ze nauwelijks slijten,” zo stelt Hesen. En wanneer de markt beseft dat méér betalen voor circulair materiaal het waard is en de producten het hergebruik nadrukkelijker gaan omarmen, dan kan een discussie helemaal voorkomen worden.